Tác động xã hội của hai vụ xe biển xanh vi phạm Luật Giao thông

Trong vòng hai ngày, hai vụ vi phạm Luật Giao thông một cách ầm ĩ giữa phố đông người được đưa lên mặt báo, thu hút sự quan tâm rộng rãi của công luận. Bài viết này xin được phân tích ý nghĩa của sự việc, thảo luận về tác động xã hội của chúng và về những gì nên làm để khắc phục hậu quả không hay.

Ngày 13-9-2016, lúc 5 giờ chiều, chiếc xe bảng xanh số 80A – 234.56 lấn hoàn toàn sang phần đường ngược chiều khi xe cộ đang đông đúc trên đường Phan Huy Chú (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội). Lúc ấy đang giờ cao điểm. Một chiếc xe của thường dân chặn đầu chiếc xe ngông nghênh đó và ép nó lùi một đoạn dài.

Hai ngày sau, ngày 15-9-2016, lại một chiếc xe bảng xanh mang dòng số 80A đi ngược chiều trên đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa (TPHCM). Sự việc gây tắc nghẽn con đường đông đúc giữa Sài Gòn, náo loạn cả khu vực, rõ ràng là vi phạm luật giao thông một cách ngang nhiên và ngang ngược. Nhiều người dân bực tức xông lên chặn đầu xe, quát mắng tài xế.

Người dân chặn xe đi ngược chiều trên đường NNKN Quận 3
Người dân chặn xe đi ngược chiều trên đường NNKN Quận 3

Nhận xét từ hai sự việc là:

1) Xe vi phạm là xe của giới công quyền.

2) Việc vi phạm xảy ra giữa trung tâm của hai thành phố lớn nhất nước: Thủ đô Hà Nội và TPHCM. Lại xảy ra vào giờ cao điểm hay lúc mật độ giao thông đang rất dày đặc.

3) Trong cả hai trường hợp, người dân đã phản đối và áp dụng biện pháp quyết liệt chặn đứng kẻ vi phạm.

Nếu phân tích kỹ hơn, ta sẽ thấy hai sự việc đó bộc lộ những dấu hiệu rất đáng lo cho sự ổn định của xã hội.

1) Thiếu kỹ luật công cộng đã là một hiện tượng đáng chê trách. Tuy nhiên, chúng ta sẽ ít chê trách hơn cho trường hợp, thí dụ, vượt đèn đỏ trong đêm hôm khuya khoắt khi trên đường không bóng xe. Hai trường hợp đã xảy ra cho thấy sự vi phạm diễn ra giữa phố đông người. Nghĩa là hành vi vi phạm luật giao thông được tiến hành không phải lén lút, e dè, mà một cách ngang nhiên và ngang ngược.

2) Sự ngang nhiên và ngang ngược của người lái những chiếc xe bảng xanh này phải chăng cho thấy tâm lý dựa vào quyền thế không sợ lẽ phải, không sợ cảnh sát, không sợ dân chúng, thách thức đám đông đang tuân thủ luật pháp?

3) Sự vi phạm này không chỉ nằm trong phạm vi vô kỹ luật. Vi phạm luật giao thông để giành đường trong lúc bao người khác kiên nhẫn chờ đợi theo đúng luật cho thấy tâm lý giành giựt quyền lợi trên lưng, trên đầu kẻ khác. Tiện cho ta, ta làm, có lợi cho ta, ta chiếm đoạt, bất chấp lẽ phải và quy ước của cộng đồng. Thái độ này hoàn toàn không phù hợp với đời sống của một thành phố văn minh.

Trên đây chỉ là hai sự việc được ghi lại, còn biết bao trường hợp khác đã xảy ra trong sự bực bội, khinh thường của dân chúng? Nên nhớ tâm lý của dân thường rất ghét kẻ có quyền mà vi phạm luật pháp và có hành vi thiếu đạo đức, và tâm lý này đã được thể hiện qua phản ứng của người dân tại nơi xảy ra vi phạm. Hỡi ơi, người dân thường thiếu đạo đức đã là không được, viên chức công quyền sao có thể thiếu đạo đức một cách công khai trước tai mắt của bàng dân thiên hạ như vậy? Chính quyền có quan tâm đúng mức tới việc giáo dục người của mình hay không?

Người nhà nước vi phạm luật pháp, có đạo đức xấu khiến dân chúng mất cảm tình với chính quyền. Cảm tình bị mất đi được lấy lại bao nhiêu tùy vào thái độ xử lý của chính quyền. Dân chúng đã khá quen với những trường hợp người nhà nước vi phạm luật pháp được bỏ qua. Cũng có trường hợp người nhà nước vi phạm được tuyên bố sẽ xem xét xử lý, nhưng rồi mọi việc bị chìm vào im lặng. Cũng có trường hợp người nhà nước vi phạm được đưa ra tòa án, nhưng bản án quá nhẹ theo cảm nhận của người dân.

Tôi đồng ý với thượng tá Nguyễn Văn Quỹ, nguyên cán bộ xử lý vi phạm Đội CSGT số 1 (Công an TP Hà Nội), rằng trường hợp này cần điều tra làm rõ hành vi có phạm luật hay không, và nếu có thì xử phạt theo Luật Giao thông. Tuy nhiên, ngoài việc xử phạt theo đúng luật ra, điều quan trọng hơn là chính quyền cần xem xét cá nhân đó có còn xứng đáng là viên chức công quyền hay không. Chính quyền cần tiến hành xử lý không chậm trễ và công bố cho dân chúng biết.

Có người nói hai việc vi phạm đã xảy ra là lớn, có người nói chúng nhỏ thôi, đáng gì mà ầm ĩ! Tôi nghĩ nếu sự việc xảy ra trong một xã hội có kỷ cương, nề nếp, có đạo đức cộng đồng, như ở Mỹ, Pháp, Nhật hay Hàn Quốc chẳng hạn, người dân sẽ thấy là rất lớn. Không phải lớn vì thiệt hại về vật chất trước mắt của vi phạm, mà lớn vì bản chất của vi phạm: phá bỏ quy tắc ứng xử cộng đồng và xúc phạm nặng nề tới đạo đức xã hội như đã phân tích bên trên. Để cho một thành phần dân chúng thấy một sự vi phạm như vậy là nhỏ, là bình thường, thì phải chăng xã hội chúng ta đang sống có sự bất bình thường?

Chính quyền cần phải có thái độ thích đáng nếu muốn dần dần lấy lại hình ảnh của một chính quyền công minh; một chính quyền mà các viên chức trong đó tôn trọng dân chúng, tận tụy vì dân và gương mẫu trong việc giữ gìn các giềng mối đạo đức cộng đồng.

Chính quyền như vậy mới nhận được tình cảm của dân, và từ đó, sự cộng tác của dân.

(TBKTSG)