“Đừng nhầm khởi nghiệp với lập nghiệp”

Khởi nghiệp” hay “Start-up” trong nông nghiệp, ở nhiều lúc, nhiều nơi đang được dùng lẫn lộn với “lập nghiệp” thông thường” – Bà Lê Thị Lệ Hằng – Tổng Giám đốc Quỹ Đầu tư SSI chia sẻ với phóng viên.

Nhân sự kiện Trung ương Hội Nông dân Việt Nam tổ chức Tọa đàm về “Giải pháp giúp nông dân khởi nghiệp” diễn ra gần đây.

Trước khi trở thành Tổng giám đốc Công ty TNHH Quản lý Quỹ SSI (SSIAM), bà Lê Thị Lệ Hằng từng có 8 năm kinh nghiệm làm việc tại phố Wall (Mỹ) và trải qua nhiều vị trí tại SSI. Bà đã 5 lần liên tiếp được tạp chí Asia Asset Manangement vinh danh là “Tổng Giám đốc của năm” tại giải thưởng thường niên cho các tập đoàn Tài chính trong khu vực Châu Á. Bà Hằng có bằng Thạc sỹ Tài chính và Cử nhân kế toán tại trường American University (Mỹ); Những ngành mà bà đã từng phụ trách bao gồm công nghệ, viễn thông, bán lẻ, dược, dịch vụ internet.

Bà Lê Thị Lệ Hằng
Bà Lê Thị Lệ Hằng

PV: Theo quan sát của bà, trong “Phong trào Khởi nghiệp (Start-Up) hiện nay ở Việt Nam, vốn dĩ được hiểu khởi phát từ lĩnh vực khoa học – công nghệ, người nông dân đang đứng ở vị trí nào?

Bà Lê Thị Lệ Hằng: Phần lớn các start-up (khởi nghiệp) hiện nay đều tập trung vào lĩnh vực công nghệ, internet, kỹ thuật số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn… là những nơi mà có thể tạo ra các thành tựu phát triển đột phá với vốn đầu tư ban đầu có thể không cần nhiều (chủ yếu là nhân lực) và một khi đã thành công thì có thể nhân rộng quy mô rất nhanh.

Đối với nông dân và sản xuất nông nghiệp, có ít người tham gia khởi nghiệp hơn, vì đòi hỏi nguồn lực ban đầu khá lớn (Quỹ đất, hạ tầng sản xuất, nguồn vốn lưu động) và có nhiều rủi ro (phụ thuộc lớn vào thời tiết, thời gian quay vòng vốn lâu) và có nhiều rào cản, khó khăn (trong tổ chức phân phối, tiêu thụ, quảng bá thương hiệu, chứng minh nguồn gốc chất lượng…)

Những người nông dân nhóm nào có thể xếp vào nhóm quan tâm trực tiếp đến Phong trào Khởi nghiệp hiện nay?

“Khởi nghiệp” hay “Start-up” đang được dùng lẫn lộn với “lập nghiệp” thông thường, bất cứ ai mới khởi sự làm một cái gì đó (kinh doanh hay sản xuất) dù lớn hay bé, dù theo cách cũ hay mới … cũng đều được gọi chung là “khởi nghiệp” – vốn dùng cho việc thử nghiệm, khởi tạo ra những sản phẩm hay cách làm mới mẻ hơn, độc đáo (sáng tạo) hơn những sản phẩm (cách làm) hiện có. Chính vì tính chất “cách mạng” đó của Khởi nghiệp/ Start-up nên tỷ lệ thành công là rất thấp.

Nếu hiểu theo đúng nghĩa của “Khởi nghiệp”, thì chỉ những nông dân thực sự khám phá, thử nghiệm (có thể thành công hoặc không) ra các loại sản phẩm nông nghiệp mới (cây trồng, vật nuôi mới) và những nông dân đang tổ chức sản xuất nông nghiệp theo cách mới hoặc ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất các sản phẩm thông thường, mới đúng là những nông dân khởi nghiệp. Hiện nay cũng đã có nhiều nông dân mạnh dạn từ bỏ phương pháp sản xuất cũ (nhỏ lẻ, chộp giật, hủy hoại môi trường, sản phẩm bị nhiễm chất độc hại…) để áp dụng phương pháp tổ chức sản xuất mới (liên kết vùng sản xuất, truy xuất nguồn gốc và nhật ký đồng ruộng, liên kết sản xuất và tiêu thụ) và ứng dụng công nghệ mới (nông nghiệp thông minh, nông nghiệp công nghệ cao).

Để hòa cùng dòng chảy lớn Start Up, những người nông dân mà bà vừa đề cập sẽ phải đối diện những khó khăn lớn và cơ hội lớn nào?

Khó khăn lớn nhất là sản phẩm đầu ra, kết quả của cách làm mới hay sản phẩm mới, chưa được thị trường hay người tiêu dùng đánh giá đúng mức. Chi phí sản xuất theo cách làm mới cho ra sản phẩm có giá thành cao hơn nhiều so với sản phẩm thông thường cùng loại, nhưng rất khó để thị trường chấp nhận nếu bán với giá cao tương ứng. Rào cản chủ yếu gồm: Thiếu ý thức người tiêu dùng, thiếu lòng tin và thiếu thông tin.

“Cơ hội cho các nông dân khởi nghiệp là xu hướng tiêu dùng hiện nay ngày càng quan tâm đến an toàn vệ sinh thực phẩm và nguồn gốc của sản phẩm và các rào cản thông tin từ sản xuất đến tiêu dùng đang được khơi thông nhờ các kênh truyền thông chính thống lẫn internet, mạng xã hội và các ứng dụng truy xuất nguồn gốc”.

Bà Lê Thị Lệ Hằng – Tổng Giám đốc Quỹ Đầu tư SSI

Khó khăn nữa là thiếu nguồn lực, cả vốn đầu tư lẫn kiến thức, trình độ tổ chức sản xuất. Để thực sự “khởi nghiệp” được trong lĩnh vực nông nghiệp, nông dân cần có vốn đầu tư dài hạn vì đầu tư sản xuất nông nghiệp rất lâu thu hồi vốn và có nhiều rủi ro. Nông dân rất khó để tiếp cận vốn dài hạn từ các nguồn vốn thông thường như vốn vay ngân hàng, quỹ tín dụng nhân dân… Đã có rất nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp thực sự “khởi nghiệp” đã bị phá sản vì không đủ vốn để tiếp tục đầu tư.

Anh Ngô Quang Hùng ở thôn Vân Xá, xã Cách Bi (Quế Võ, Bắc Ninh) bén duyên với chim bồ câu Pháp, mỗi tháng thu nhập 70 triệu đồng
Anh Ngô Quang Hùng ở thôn Vân Xá, xã Cách Bi (Quế Võ, Bắc Ninh) bén duyên với chim bồ câu Pháp, mỗi tháng thu nhập 70 triệu đồng

Cơ hội cho các nông dân khởi nghiệp là xu hướng tiêu dùng hiện nay ngày càng quan tâm đến an toàn vệ sinh thực phẩm và nguồn gốc của sản phẩm và các rào cản thông tin từ sản xuất đến tiêu dùng đang được khơi thông nhờ các kênh truyền thông chính thống lẫn internet, mạng xã hội và các ứng dụng truy xuất nguồn gốc. Đồng thời các kiến thức, thông tin, kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp được chia sẻ rộng rãi hơn, dễ dàng hơn giúp cho “nông dân công nghệ” thuận lợi hơn khi giải quyết các vấn đề khó khăn trong quá trình sản xuất.

Với góc nhìn từ Quỹ SSI, lĩnh vực nông nghiệp và người nông dân làm ăn lớn nằm trong mối quan tâm đầu tư của Quỹ ở mức độ nào?  

Quỹ khởi nghiệp SSI quan tâm đến cơ hội đầu tư ở các lĩnh vực nông nghiệp, thực phẩm, logistics, và phân phối hoặc bán lẻ. Đối với nông nghiệp, Quỹ tìm kiếm các mô hình sản xuất thực sự “khởi nghiệp”, với sản phẩm mới hoặc cách thức sản xuất mới và có thể nhân rộng trên quy mô lớn. Ngoài mô hình sản xuất kinh doanh và khả năng nhân rộng, Quỹ còn rất chú trọng đến yếu tố con người (TEAM điều hành chủ chốt, người sáng lập).

 Quỹ SSI đã đầu tư vào dự án nào của người nông dân chưa, thưa bà?

Chúng tôi đang tiếp cận và tìm hiểu, đánh giá một số mô hình sản xuất nông nghiệp của một số nhóm nông dân khởi nghiệp nhưng chưa đến thời điểm thích hợp để giải ngân vốn đầu tư. Chúng tôi tiếp tục duy trì kênh liên lạc thường xuyên để chia sẻ kinh nghiệm và cập nhật tình hình để có thể hợp tác đầu tư khi đến thời điểm phù hợp với Quỹ.

Nếu có thể chia sẻ thêm với nông dân khởi nghiệp, bà muốn lưu ý với họ điều gì?

Ngoài kiến thức và kinh nghiệm sản xuất, “nông dân khởi nghiệp” cần được trang bị kiến thức và thông tin về thị trường, thị hiếu người tiêu dùng để khai thông đầu ra sản phẩm; và phương pháp tổ chức sản xuất nông nghiệp ở quy mô lớn để đảm bảo hiệu quả sản xuất, đầu tư. Có rất nhiều nông dân đã bỏ ra số vốn rất lớn để sản xuất nông nghiệp theo cách làm mới nhưng đã bị phá sản sau một thời gian ngắn vì không kiểm soát được chi phí sản xuất và không giải quyết được vấn đề tiêu thụ sản phẩm.

Trân trọng cảm ơn bà!

Thanh An-NNVN