“Đau đầu” xử lý “bài toán” môi trường chăn nuôi

Làm sao để kiểm soát được 88 triệu tấn chất thải chăn nuôi mỗi năm gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng đang là “bài toán” hóc búa của các ban ngành. Dù số lượng chất thải lớn như vậy, nhưng số hộ áp dụng các biện pháp xử lý chất thải chăn nuôi năm 2016 mới chỉ đạt khoảng 2,2 triệu hộ, chiếm 53%.

Chưa đầy 1% các hộ chăn nuôi cam kết về môi trường
Chưa đầy 1% các hộ chăn nuôi cam kết về môi trường

Ngày 17/10, tại hội thảo “Định hướng và đề xuất xây dựng các chính sách về quản lý toàn diện chất thải chăn nuôi phù hợp với điều kiện Việt Nam”, Cục Chăn nuôi (Bộ NN&PTNT) đưa ra cảnh báo, hàng năm tổng đàn gia súc, gia cầm của nước ta thải vào môi trường 79 – 88 triệu tấn chất thải rắn, gây ô nhiễm môi trường và dịch bệnh nặng nề.

Chỉ 2,2 triệu hộ xử lý chất thải

Dữ liệu thống kê của Cục Chăn nuôi cho thấy, trong năm 2016 ước khoảng 88 triệu tấn chất thải chăn nuôi, trong đó chất thải từ lợn là 30,1%, gia cầm là 30%, gia súc tương ứng 38,4% và chất thải từ các động vật khác chiếm 1,5%.

Dù số lượng chất thải lớn như vậy, nhưng số hộ áp dụng các biện pháp xử lý chất thải chăn nuôi năm 2016 mới chỉ đạt khoảng 2,2 triệu hộ, chiếm 53%.

Kết quả từ báo cáo của Cục Chăn nuôi cũng cho thấy, sau gần 20 năm triên khai thực hiện, cả nước có khoảng 467.231 công trình khí sinh học (KSH) ở các quy mô khác nhau. Trong đó, Bộ NN&PTNT quản 248.284 công trình, đóng góp rất lớn cho giảm phát chất thải (ước khoảng 3,18 triện tấn CO2-e/năm).

Tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực mà các công trình KSH mang lại, những mặt hạn chế của các công trình này cũng cần được nhìn nhận và khắc phục.

Rất nhiều địa phương đi đầu về chăn nuôi lớn cũng đang “đau đầu” về chuyện xử lý môi trường. Đơn cử như toàn tỉnh Cà Mau chỉ có khoảng 22 trang trại chăn nuôi, còn gần như trên 200.000 con heo và 1,4 triệu con gia cầm là chăn nuôi nhỏ lẻ, không có biện pháp xử lý nguồn phân, nước độc hại mà đưa trực tiếp ra đồng ruộng, sông ngòi tới 868 tấn chất thải mỗi năm.

Thực tế này không chỉ khiến làng quê ô nhiễm, mà nhiều năm Cà Mau bị tái phát dịch bệnh nguy hiểm như lở mồm long móng, tai xanh… gây thiệt hại lớn về kinh tế, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân.

Qua khảo sát của các cơ quan chuyên môn, hiện nay việc đầu tư các hầm biogas quy mô nhỏ chỉ phù hợp với những trang trại dưới 50 con lợn. Đối với những hộ chăn nuôi quy mô lớn hơn, hiệu quả xử lý môi trường của các hầm biogas có rất nhiều điểm hạn chế.

Đặc biệt đối với các hộ chăn nuôi lớn đến vài ngàn con lợn, các hầm biogas nhiều khi đem lại hiệu quả tiêu cực về cả kinh tế, môi trường và xã hội.

Ông Nguyễn Thế Hinh – Giám đốc Dự án Lcaps (Bộ NN&PTNT) phân tích, nhiều hộ chăn nuôi lớn đều xây hầm bioga có quy mô lớn hơn 20m3. Ở quy mô này, các hộ bắt đầu thừa khí gas so với nhu cầu của gia đình. Vì thế họ xả khí gas thừa ra ngoài môi trường. Đây chính là nguyên nhân gián tiếp gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả xử lý môi trường của công nghệ KSH.

Gần 1% cam kết bảo vệ môi trường

Theo Cục Chăn nuôi, hiện cả nước mới có khoảng 20% trong tổng số 8,5 triệu hộ chăn nuôi quy mô hộ gia đình có công trình khí sinh học (hầm biogas), 10% hợp vệ sinh và chưa đầy 1% cam kết bảo vệ môi trường. Riêng trang trại chăn nuôi tập trung cũng có tới 18.000 trại, nhưng chưa đầy 14% có đánh giá tác động môi trường.

Một vị lãnh đạo Cục Chăn nuôi bức xúc cho biết, dù vấn đề môi trường đang rất “nóng” nhưng chúng ta vẫn chưa có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh và đồng bộ.

Để cải thiện tình hình này nhiều chuyên gia môi trường và chăn nuôi cho rằng không khuyến khích các chủ trang trại làm hầm biogas quy mô lớn khi không có nhu cầu sử dụng hết khí gas, thay vào đó, cần có quy định cho các chủ trang trại sử dụng chất thải chăn nuôi để ủ phân compost làm nguyên liệu sản xuất phân hữu cơ; nghiên cứu các giải pháp làm giảm lượng nước sử dụng trong chăn nuôi.

Ngoài ra, các chuyên gia kiến nghị Nhà nước nên hỗ trợ kinh phí chuyển giao công nghệ và hỗ trợ thu gom xử lý chất thải rắn làm nguyên liệu sản xuất phân bón hữu cơ.

Song song với đó, cần xây dựng chính sách quốc gia về sản xuất, kinh doanh và sử dụng phân bón, đồng thời hỗ trợ việc mở rộng sản xuất và thương mại các sản phẩm nông nghiệp hữu cơ.

Thanh Hoa-LM