CMCN 4.0 và điểm tiếp cận nông nghiệp, nông dân

Thật xúc động khi hàng ngày nhận được vài bức thư điện tử của những người nông dân đất Sen hồng. Bà con chia sẻ về niềm vui một vụ mùa thắng lợi. Bà con ưu tư về những khó khăn khi nông sản xuống giá. Bà con âu lo khi cây quýt bị chết nhiều trong vụ mùa gần đây. Đối với nhiều người, việc trao đổi hàng ngày bằng thư điện tử có gì là lạ? Tuy nhiên, đối với người nông dân thì đó là cả một sự thay đổi.

Và từ sự thay đổi này, nếu được kích hoạt, sẽ dẫn đến sự thay đổi lớn hơn trên đường đưa tri thức đến đồng ruộng và đến với người nông dân. Cả nước đang tiến hành cơ cấu lại ngành nông nghiệp, mà lực lượng chủ lực là hàng chục triệu nông dân. Vậy, với vai trò chủ thể của tiến trình ấy, làm sao để người nông dân không bị “hụt hơi”, bị bỏ quên trong việc tiếp cận những giá trị vượt bậc mà cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 (CMCN 4.0) đang mang lại?

Trong hội thảo quốc tế “Nông nghiệp thông minh – Cơ hội và thách thức đối với nông nghiệp Việt Nam”, nhiều người nông dân háo hức đến tham dự để được chia sẻ những câu chuyện có liên quan đến họ. Và ngay hôm sau, bà con với tập sách, giấy bút tham dự buổi thuyết trình về cuộc CMCN 4.0. Có thể có những thuật ngữ còn xa lạ với những người quanh năm suốt tháng “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, nhưng từ đây, bà con sẽ dần hiểu rằng “mình là ai, mình đang đứng ở đâu?” trong một thế giới thay đổi nhanh chóng hiện nay.

Từ cuộc CMCN 4.0, thế giới đã tiến vào nông nghiệp 4.0, lấy tri thức, sức mạnh khoa học và công nghệ để nâng cao năng suất lao động, tạo ra nhiều sản phẩm vượt trội, tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Trong khi đó, đại đa số nông dân Việt Nam dường như còn xa lạ với câu chuyện này. Phải làm sao để hàng chục triệu nông dân được tiếp cận với tri thức để biết mình đang đứng ở đâu so với nền nông nghiệp thông minh. Từ đó sẽ kích thích bà con đổi mới sáng tạo, thay đổi quy trình sản xuất, nâng cao năng suất lao động và tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao?

Ông bà mình có câu “lấy cần cù bù thông minh”, nhưng thời đại ngày nay đã thay đổi, không thể làm giàu bằng cách “bù” như vậy được!

Đã có biết bao người nông dân sáng tạo, được tôn vinh là “những nhà khoa học chân đất”. Có nông dân còn được phong là “vua sáng chế”. Họ có thể thiếu những kiến thức hàn lâm, nhưng lại thừa khát vọng và những sáng kiến, sáng tạo đều xuất phát từ nhu cầu của chính họ và từ cuộc sống chung quanh mình. Có thể những sáng kiến, sáng tạo chưa hoàn mỹ, nhưng đa phần đã giải quyết được những bức xúc trong cuộc sống và sản xuất. Tự hào lắm những nông dân sáng tạo như vậy. Nhưng đồng thời cũng thấy còn gì đó băn khoăn về khoảng cách quá lớn trước cuộc CMCN 4.0.

Chúng ta cần có một cuộc cách mạng mới để đưa tri thức về tận xóm làng. Nếu có một chương trình quốc gia hỗ trợ nông dân tiếp cận được với tri thức, làm chủ tri thức, chắc chắn sẽ là một động lực cho sự thay đổi nhanh chóng hơn, mạnh mẽ hơn.

Chúng ta có nhiều chương trình hỗ trợ người nông dân, nhưng cách tiếp cận từ vị chuyên gia Úc là đáng suy ngẫm. Đó là, làm sao hỗ trợ để người nông dân biết cách tự tìm kiếm tri thức. Dường như điều đó giống như câu chuyện “thay vì cho con cá thì hãy cho cái cần câu”. Đó chính là “tri thức hóa” nông dân, hình thành đội ngũ nông dân tiên tiến cho một nền nông nghiệp tiên tiến. Đó là cách rút ngắn nhanh nhất khoảng cách giữa nông dân Việt Nam và nông dân các nước.

Thủ tướng Chính phủ đã chủ trương phải chuyển từ “tư duy sản xuất nông nghiệp” sang “tư duy kinh tế nông nghiệp”. Trong sản xuất nông nghiệp cần đến hàm lượng tri thức thì trong kinh tế nông nghiệp cần hơn rất nhiều lần hàm lượng tri thức. Như vậy, tri thức đâu chỉ dành riêng cho giới tinh hoa, mặc dù giới tinh hoa luôn là những người dẫn dắt nhân loại tiến lên. Ở bất kỳ nơi nào trên thế giới, giới tinh hoa vẫn chỉ là thiểu số, những người dân bình thường mới là đa số. Nếu những người dân được tiếp cận tri thức, chắc chắn sẽ là sức mạnh vô cùng to lớn. Ý tưởng của con người nói chung là như nhau, nhưng chỉ khác nhau điều kiện và cách thức thực thi. Ông bà mình có câu “lấy cần cù bù thông minh”, nhưng thời đại ngày nay đã thay đổi, không thể làm giàu bằng cách “bù” như vậy được!

Vậy thì, cần phải có không gian cộng đồng để những người dân đến với nhau. Mọi việc sẽ bắt đầu thay đổi từ những không gian như thế. Những thông tin, kiến thức được chia sẻ ở đó. Những ý tưởng sáng tạo cũng sẽ được thảo luận ở đó cùng với các chuyên gia. Hạ tầng viễn thông cùng với công nghệ thông tin được đầu tư sẽ kết nối những người nông dân với thế giới. Người nông dân sẽ không còn sống trên những “ốc đảo” tri thức nữa. Đó là “Hội quán nông dân” – một sáng kiến cộng đồng của những bà con cùng một ngành nghề sản xuất. Bà con hội quán được “tụi nhỏ” đến hướng dẫn lần mò với công nghệ thông tin, biết được cách thức liên hệ với lãnh đạo, các nhà khoa học, các chuyên gia, các doanh nghiệp bằng cách soạn và gửi những bức thư điện tử đơn giản nhất. Rồi bà con sẽ được trang bị và tự trang bị cho mình những chiếc điện thoại thông minh giá rẻ để biết thế giới này rộng lớn quá chừng và bằng cách nào bà con có thể tương tác và làm giàu trí tuệ cho mình.

“Tri thức hóa“ nông dân là một bước đi cần thiết cho một nền nông nghiệp thông minh. Một nền tảng dân trí và người dân tiếp cận được sức mạnh công nghệ thông tin sẽ là động lực cho một xã hội đổi mới sáng tạo mạnh mẽ và rộng khắp. Hãy giúp bà con thoát khỏi cái “ốc đảo” đang bó bà con lại trong cách nghĩ, cách làm.

Theo TBKTSG