Cắt giảm thuế nhập khẩu: Sức ép tăng dần!

Theo biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến, hàng loạt mặt hàng nhập khẩu sẽ có lộ trình giảm ngay về 0% từ năm 2018, hoặc giảm dần qua các năm, và nỗi lo lớn là nhiều mảng công nghiệp của Việt Nam sẽ tăng dần sức ép vì điều này trong tương lai.

Sức ép tăng dần với sản xuất công nghiệp trong nước trước lộ trình cắt giảm thuế NK lớn từ năm 2018
Sức ép tăng dần với sản xuất công nghiệp trong nước trước lộ trình cắt giảm thuế NK lớn từ năm 2018

Bộ Tài chính mới đưa ra một loạt dự thảo lấy ý kiến các nghị định về biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt để thực hiện một số hiệp định thương mại đã hoặc sắp có hiệu lực. Trong đó, có 8 dự thảo nghị định về biểu thuế ưu đãi đặc biệt của Việt Nam với việc cắt giảm thuế nhập khẩu hàng loạt mặt hàng để thực hiện các hiệp định thương mại hàng hóa, hiệp định thương mại tự do (FTA) được đưa ra xin ý kiến trên website của Bộ Tài chính vào cuối tháng 9/2017.

Giờ G năm 2018

Trên thực tế, tùy theo hiệu lực của một số hiệp định, việc cắt giảm thuế quan đã thực hiện từ năm 2015, nhưng từ năm 2018, việc cắt giảm thuế này sẽ thể hiện rõ hơn bao giờ hết.

Cụ thể là Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện ASEAN – Nhật Bản (AJCEP) giai đoạn 2018 – 2023; Hiệp định khung về hợp tác toàn diện ASEAN – Ấn Độ (AIFTA) giai đoạn 2018 – 2022; Hiệp định thành lập khu vực tự do ASEAN – Australia – New Zealand (AANZFTA) giai đoạn 2018 – 2022; FTA Việt Nam – Hàn Quốc (VKFTA) giai đoạn 2018 – 2022; Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN – Hàn Quốc (AKFTA) giai đoạn 2018-2021; Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN – Trung Quốc (ACFTA) giai đoạn 2018-2020 và Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN giai đoạn 2018 – 2022.

Trong 8 dự thảo nghị định này cho thấy hàng loạt mặt hàng nhập khẩu từ các thị trường nằm trong hiệp định được hưởng mức thuế suất thuế ưu đãi đặc biệt sẽ cắt giảm thuế ngay về 0% từ năm 2018, hoặc giảm dần qua các năm sau đó.

Trước lộ trình cắt giảm thuế quan như vậy, nhiều mặt hàng nhập khẩu giá rẻ có cơ hội thâm nhập thị trường Việt mạnh hơn nữa, vấn đề đặt ra là những ngành sản xuất công nghiệp nào của Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng gì từ chuyện này?

Giới chuyên gia nhận định, việc ổn định nguồn nhập khẩu và hạ giá đầu vào nhập khẩu có ý nghĩa quan trọng đối với việc duy trì xuất khẩu và tăng trưởng xuất khẩu. Vì vậy, những mặt hàng nhập khẩu sau khi các hiệp định thương mại đã ký có hiệu lực sẽ tập trung tăng mạnh vào nguyên liệu phục vụ sản xuất trong nước, đơn cử như: thức ăn gia súc và nguyên liệu, ngô, bông, dược phẩm, chất dẻo nguyên liệu, máy móc – thiết bị – dụng cụ – phụ tùng, nguyên phụ liệu dệt may, da giày…

Trong đó, cần lưu ý tỷ trọng nhập khẩu từ một số thị trường chính khoảng 72 – 77% gồm Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Thái Lan… Do cơ cấu mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam so với các nước khu vực châu Á khá tương đồng và sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam thấp hơn nên mức tăng trưởng nhập khẩu có những thời điểm cao hơn mức tăng trưởng xuất khẩu (đặc biệt là Hàn Quốc, Trung Quốc).

Ngoài ra, sau khi các hiệp định với Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc có hiệu lực, kim ngạch nhập từ các thị trường này ngày càng tăng cao. Phần lớn là các mặt hàng nguyên liệu cho sản xuất (xăng dầu các loại, vải và nguyên phụ liệu dệt may, máy móc – thiết bị và phụ tùng, sắt thép các loại, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện…) và nhiều loại hàng tiêu dùng thiết yếu.

Bên cạnh những cơ hội mở ra cho Việt Nam, các ngành sản xuất trong nước cũng phải chịu sức ép lớn do mức độ cạnh tranh sản phẩm ngày càng gia tăng ngay tại thị trường nội địa. Trước năm 2015, mức độ cam kết cắt giảm thuế quan của các FTA đã ký chưa lớn nên tác động tới các ngành trong nước chưa thấy rõ rệt.

Ngành nào “chịu trận”?

Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), từ năm 2015, các FTA mà Việt Nam cam kết bước sang giai đoạn cắt giảm và xóa bỏ thuế quan sâu, đặc biệt Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA), ACFTA và AKFTA, có thời điểm xóa bỏ thuế quan cuối cùng vào năm 2018.

Theo đó, những ngành chịu tác động lớn nhất từ việc xóa bỏ thuế quan cao và sâu rộng bao gồm: ô tô, xe máy, điện tử, sản phẩm nhựa, phôi thép, sữa và các sản phẩm chế biến từ sữa, bánh kẹo, chăn nuôi…

Ông Hải cho biết, thép là một trong số những ngành sản xuất trong nước có khả năng bị tác động lớn nhất. Mặt hàng này vốn chịu sức ép cạnh tranh mạnh hơn từ năm 2015 do thuế suất của tất cả các FTA đều thấp hơn so với mức thuế suất MFN.

Đến cuối lộ trình (năm 2018), thuế suất trung bình của các FTA như ATIGA, AJFTA, Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA) sẽ chỉ ở mức 0 – 5%.

Trong ACFTA, Việt Nam phải đưa thuế phôi để sản xuất thép cuộn, thép chứa bo về 0% vào năm 2018 và phôi để sản xuất thép câu về dưới 5% vào năm 2020.

Hoặc như ô tô chỉ cam kết cắt giảm thuế trong ATIGA và ACFTA, các FTA khác thuộc Danh mục loại trừ. Trong ATIGA, thuế nhập khẩu ô tô sẽ về 0% vào năm 2018, trong khi theo ACFTA, thuế nhập khẩu sẽ về 50% vào năm 2020.

Trong ASEAN, các quốc gia như Thái Lan và Indonesia đã có ngành ô tô rất phát triển. Đây là thách thức rất lớn đối với ngành sản xuất ô tô trong nước. Khả năng nhập khẩu các mặt hàng ô tô và linh kiện sẽ tăng trong các năm tới.

Ngoài ra, có thể kể đến nhóm hàng máy móc – thiết bị, sản phẩm điện tử linh kiện cũng đứng trước sức ép lớn. Đây là ngành ít có lợi thế xuất khẩu của Việt Nam. Việt Nam nhập khẩu máy móc, thiết bị từ 37 nước, trong đó Trung Quốc là thị trường nhập khẩu chính, chiếm trung bình gần 35% tỷ trọng.

Giới chuyên gia lưu ý, nhóm mặt hàng này chủ yếu có mức độ xóa bỏ thuế vào năm 2018 đối với ATIGA và năm 2020 đối với Hiệp định thương mại tự do ASEAN – Australia và muộn hơn với Nhật Bản. Với Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN – Ấn Độ, Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN – Hàn Quốc, lộ trình giảm thuế là phân tán.

Các mặt hàng dây và cáp điện; điện thoại và linh kiện; sản phẩm điện tử và linh kiện… được xóa bỏ thuế từ năm 2018 nên khả năng nhập khẩu mặt hàng này trong các năm tiếp theo từ năm 2018 sẽ tăng nhanh hơn.
Hoặc như ngành công nghiệp giấy, những năm gần đây, Việt Nam chủ yếu nhập khẩu giấy từ ASEAN (chiếm 50% lượng nhập khẩu từ thế giới). Thuế nhập khẩu đối với giấy các loại trong ATIGA đã ở mức thấp và sẽ về 0% vào năm 2018.

Đối với bột giấy, việc cắt giảm thuế sẽ về 0% đến năm 2019 với tất cả các FTA. Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia lo ngại, ngành giấy sẽ đối diện với cạnh tranh gay gắt từ các nước nhập khẩu ASEAN.

Thế Vinh-LM